założony 1955 z inicjatywy K. Skuszanki (do 1963 dyr. i kierownik artyst.) i J. Krasowskiego; w pierwszym dziesięcioleciu istnienia budził spore zainteresowanie i liczne kontrowersje, prezentując nowatorskie inscenizacje (większość ze scenografią J. Szajny) klasyki pol. i obcej oraz repertuaru współcz. (wiele adaptacji prozy pol. i obcej), uwypuklające problematykę polit. i społecz.; 1963-66 stał się teatrem autorskim dyr. J. Szajny, po którym sceną kierowali: I. Babel, W. Krygier, R. Filipski, H. Giżycki, J. Fedorowicz.