rosyjski filozof, krytyk literacki i pisarz; polityk, okcydentalista (zwolennik liberalnej demokracji zach.), socjalista utopijny; jeden z duchowych przywódców ruchu rewolucyjnego lat 60. XIX w. w Rosji; 1862 aresztowany za proklamację nawołującą chłopów do zbrojnego powstania; 1864 skazany na dożywotnie zesłanie na Syberię, 1883 uzyskał zgodę na osiedlenie się w Astrachaniu, a później w Saratowie; podczas pobytu w więzieniu napisał powieść-manifest Co robić?, która przedstawiała wzór nowego człowieka i sprawiedliwego ustroju społecznego - wywarła ona ogromny wpływ na ros. inteligencję; w filozofii zwolennik materializmu, w estetyce propagował realizm; zajmował się także ekonomią i historią, twierdził, że ros. wspólnota chłopska, tzw. obszczina, ułatwi wprowadzenie socjalizmu w Rosji.