|
|
POWSTANIE STYCZNIOWE
|
|
|
500x668 36KB
|
|
Powstanie styczniowe 1863-1864
|
Juliusz Kossak, Bitwa pod Ignacewem |
powstanie antyros. (22 I 1863 - połowa 1864), najdłużej trwające z polskich powstań narodowych; objęło tereny Królestwa Pol., część obszarów Litwy, Białorusi i Ukrainy; osłabienie caratu po wojnie krymskiej, kryzys dotychczasowych stosunków społ.-ekon. na wsi, rachuby na pomoc państw zach. Europy - to czynniki, które wywołały sytuację powstańczą; po młodzieżowych manifestacjach patriotycznych 1860-61 i powstaniu pierwszych tajnych związków, zorganizowały się rywalizujące obozy polit.: "białych" (bardziej konserwatywny) i "czerwonych"; ci ostatni pod kierownictwem Centralnego Komitetu Nar. nawiązali kontakty ze wszystkimi zaborami i z rewolucjonistami ros. i, by zapobiec brance 10 tys. młodzieży do armii carskiej (zarządzonej 14 I 1863 przez skłonne do ugody z Moskwą władze Królestwa Pol. z namiestnikiem A. Wielopolskim), doprowadziły do wybuchu powstania; CKN przekształcony w Tymczasowy Rząd Nar. wydał dekrety uwłaszczające chłopów; III 1863 do powstania przystąpili "biali", którzy zdobyli przewagę w Rządzie Nar.; słabo uzbrojeni i wyszkoleni powstańcy mogli podjąć jedynie walkę partyzancką; stoczono wiele bitew i potyczek, m.in. pod Miechowem, Małogoszczą, Chrobrzem, Grochowiskami, Żyrzynem, Opatowem; latem 1863 walczyło ok. 30 tys. partyzantów, liczba uczestników w całym okresie p.s. przekroczyła 200 tys. osób, ostatnie bitwy stoczono jesienią 1864; dyktatorami powstania byli kolejno: L. Mierosławski, M. Langiewicz, R. Traugutt; nie doczekano się spodziewanej pomocy Zachodu (prócz dostaw broni); III 1864 carska reforma uwłaszczeniowa zmniejszyła dopływ sił chłopskich do oddziałów powstańczych i obok klęsk militarnych stała się przyczyną upadku zrywu; ukarano (liczne wyroki śmierci, kary więzienia, katorgi, zesłania i konfiskaty majątków) kilkadziesiąt tys. uczestników powstania; po upadku powstania zlikwidowano ostatnie elementy autonomii Królestwa Pol. (łącznie z nazwą), przekształcając je w "Kraj Przywiślański" i rozpoczęto zdecydowaną rusyfikację; jednak pamięć o nim przyczyniła się do utrwalenia świadomości narodowej w Kongresówce, oddziałała także na świadomość Polaków w pozostałych zaborach.
|
zobacz również:
-
ALEKSANDER II ROMANOW,
-
ANDREOLI Emil,
-
ANDRIOLLI Michał Elwiro,
-
BAHUSZEWICZ Franciszek K.,
-
BARTOSZEWICZ Adam,
-
BENTKOWSKI Władysław,
-
BEREZOWSKI Antoni,
-
BERG Fiodor F.,
-
BEYER,
-
BIAŁOBRZESKI Antoni,
-
BOBROWSKI Stefan,
-
CHMIELOWSKI Adam Hilary Bernard,
-
CIESZKOWSKI Kajetan,
-
CZACHOWSKI Dionizy,
-
CZAMARA,
-
CZARTORYSKI Władysław,
-
CZEKANOWSKI Aleksander Piotr,
-
CZERSKI Jan,
-
"CZERWONI",
-
ĆMIELÓW,
-
DĄBROWSKI Teofil,
-
DMOCHOWSKI Henryk,
-
DOBRZAŃSKI Stanisław,
-
DUNAJEWSKI Julian Antoni,
-
DYBOWSKI Benedykt,
-
DYGASIŃSKI Adolf,
-
DZIAŁYŃSKI Jan Kanty,
-
FOLKIERSKI,
-
FRANKOWSCY Jan, Leon i Stanisław,
-
GADON,
-
GDY NARÓD DO BOJU,
-
GIERYMSKI,
-
GIEYSZTOR,
-
GIRSZTOWT,
-
GOŁEMBERSKI,
-
GRALEWSKI,
-
GZOWSKI,
-
ILNICKA,
-
KAZAŃSKI SPISEK,
-
KIENIEWICZ,
-
KOZIEŁŁ-POKLEWSKI Jan,
-
KRUSZEWSKI,
-
KUROWSKI,
-
LANDOWSKI,
-
LEITGEBER,
-
LEMPKE,
-
LEWAKOWSKI,
-
LEWANDOWSKI,
-
LITUANIA,
-
ŁAGUNA,
-
ŁUKASZEWSKI,
-
ŁUNIEWSKI,
-
NARZYMSKI,
-
NOWODWORSKI,
-
ORATORIANIE,
-
ORGANICZNA PRACA,
-
ORZESZKOWA,
-
PADLEWSKI,
-
PALMERSTON,
-
PAŃSZCZYZNA,
-
PAWIAK,
-
PAWLIKOWSKI,
-
POTEBNIA,
-
POZYTYWIZM POLSKI,
-
"PROLETARIAT",
-
PRUS,
-
PRZYBOROWSKI,
-
PUSTOWÓJTÓWNA,
-
ROCHEBRUNE,
-
SARMATYZM,
-
SAWICKI-STELLA,
-
SOWIŃSKI,
-
STYCZNIOWE POWSTANIE,
-
WIELKA EMIGRACJA,
-
WIELOPOLSKI,
-
WIENIAWSKI,
-
WITKIEWICZ,
-
WOJSKOWOŚĆ W POLSCE,
-
WROŃSKI,
-
WROTNOWSKI,
-
WRÓBLEWSKI,
-
WYSOCKI,
-
ZBYSZEWSKI,
-
ZENOWICZ,
-
ZIELIŃSKI,
-
ZIEMLA I WOLA,
-
ZJEDNOCZENIE EMIGRACJI POLSKIEJ,
-
ZWIERZDOWSKI,
-
ŻARKI,
-
ŻUAWI,
-
ŻULIŃSKI,
-
ŻYCHLIŃSKI,
|
|
;){kind=small}