ANDY

Cordillera de Los Andes

Reklama

najwyższe góry Ameryki Płd. ciągnące się południkowo od M. Karaibskiego po Ziemię Ognistą, wzdłuż O. Spokojnego; położone na terytorium Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile i Argentyny; łączna dł. ponad 9 tys. km, szer. do 800 km; najw. szczyt Aconcagua (6960 m - najwyższa góra Ameryki); liczne czynne wulkany, w tym najwyższy czynny wulkan Ziemi (Llullaillaco, 6723 m), a także jeden z najaktywniejszych (Cotopaxi, 5896 m); częste trzęsienia ziemi; góry wykształcone w orogenezie alpejskiej; wyróżnia się A. Płn., ciągnące się od jez. Maracaibo (na płn.) pasmami Kordyliery Zach. i Wsch., przez terytorium Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru po środk. Peru, z najw. szczytem w Ekwadorze (czynny wulkan Chimborazo, 6272 m); A. Środk. ciągnące się od płd. Peru przez terytorium Boliwii, po płn. Chile i Argentynę pasmami najpierw Kordyliery Zach. i Wsch., potem Kordylierą Nadbrzeżną i pustynnym obniżeniem pustyni Atacama przez wyżynny obszar Puno i Antiplano, aż po masyw Aconcagui; jest to obszar najw. wyniesienia, z najw. jeziorami śródgórskimi Titicaca (pow. 6,9 tys. km2) i Poopó; A. Płd. - od masywu Aconcagua po Ziemię Ognistą (Chile i Argentyna), niższe, oddzielone od wybrzeży O. Spokojnego Kordylierą Nadbrzeżną, przechodzące na wsch. w Wyż. Patagońską; ze względu na dużą rozciągłość południkową A. mają wiele stref klimatycznych - od subpolarnej, przez umiarkowaną, po równikową; opady mocno zróżnicowane, od 10 000 mm na zach. stokach Kordyliery Zach. w Kolumbii, do 20 mm na pustyni Atacama (w Peru ok. 1000 mm, w A. Patagońskich do 5000 mm); granica wiecznego śniegu od 4500-5000 m na płn. (w okolicach równika nawet od 6000 m) do ok. 1000-600 m na krańcach płd.; w A. są źródła najw. rzek Ameryki Płd.: Amazonki, Orinoko, Parany, Paragwaju, Colorado, Negro; roślinność zróżnicowana - na płn. wilgotne lasy równikowe, na płd. wiecznie zielone lasy liściaste z dużym udziałem buka i dębu; najrzadziej zadrzewione A. Środk. z przewagą roślinności półpustynnej (trawiasto-krzewinkowa puna, stepowa jalca); fauna to m.in.: jaguar, puma, jeleń, szynszyla, tapir górski, niedźwiedź andyjski, gwanako, pancernik, z ptaków kondory, w niższych partiach kolibry, papugi; parki narodowe (m. in. Huascarán, Los Glaciares, Potosi). A. obfitują w surowce mineralne, m.in. nitratyn (saletra chilijska), złoto, srebro, kamienie szlachetne, ropa naft., rudy miedzi, żelaza, cyny, ołowiu, cynku, manganu, molibdenu, rtęci, wolframu; brak przełęczy i zwartość łańcuchów górskich utrudnia komunikację; gł. szlakiem jest Kolej Transandyjska (zw. cudem XIX w.), do 2005 najwyżej biegnąca kolej na świecie, zbudowana przez pol. emigranta inż. E. Malinowskiego.

Powiązane hasła:

CORDILLERA DE LOS ANDES, TOLIMA, ENVIGADO, CUZCO, BOLÍVAR, TITICACA, KORDYLIERA ŚRODKOWA, ARCO, MONTANIA, ITAGÜI

Podobne hasła:

  • Andy, pasma Andów: Andy Patagońskie,...
  • ANDA, Imię żeńskie, zdrobniała...
  • ANDO, Momofuku (1910-2007)

Encyklopedia Internautica

Reklama

Reklama

Reklama